Bijlage Gouke Hylkema okt ’17

In PDFvorm (klik <daar)

(platte tekst, lees hier)

MENSELIJKE FACTOREN EN VEILIGHEIDSMANAGEMENT

De invloed van persoonlijkheidskenmerken op de veiligheidshouding

Korean Air

Er heerst in Zuid-Korea een zeer sterke hiërarchische cultuur waarin er veel ontzag is voor autoriteit. Eerste officieren (copiloten) durven bijvoorbeeld niet hun mond open te doen wanneer een gezagvoerder fouten maakt. Deze factor heeft in het verleden een rol gespeeld bij veel vliegtuigcrashes bij Korean Air.

Zelf heb ik in een ver verleden nog theorieles gegeven aan een klas met voormalige militaire Koreaanse vliegers die waren overgestapt naar de burgerluchtvaart. Op de

vraag of iedereen de les begrepen had werd steevast met “ja” geantwoord. Tot mijn verbazing zakte meer dan de helft voor de toets.

“Mayday, mayday, mayday”

Een noodsignaal dat maar weinig vliegers in hun carrière daadwerkelijk tijdens een vlucht hoeven te geven. Een oproep die u waarschijnlijk alleen kent van de vele programma’s over vliegtuigongevallen.

Waar mensen werken worden fouten gemaakt. In de luchtvaart is dat niet anders. Echter, bij verkeersvliegers kunnen fouten ernstige gevolgen hebben. Toch wordt vliegen, na meer dan honderd jaar, als de meest veilige manier van transport gezien. In die eeuw ging wat betreft veiligheid de aandacht vooral uit naar hogere betrouwbaarheid van systemen, vliegtuigen en computers.

Maar juist door de toegenomen betrouwbaarheid van de technologie en automatisering is het belang van menselijke factoren groter geworden. Zo was tussen 1950 en 2006 gemiddeld 51% van alle fatale ongevallen niet te wijten aan technische mankementen, maar aan menselijk falen of psychologische factoren. Menselijk handelen en gedrag worden nu eenmaal niet alleen door logica of ratio beïnvloed, maar ook en mogelijk meer door emotie en intuïtie. Mede daardoor is de betrouwbaarheid van de menselijke factor een belangrijk aandachtspunt bij veiligheid geworden.

2

Filosofisch Café

Personalia

Gouke Hijlkema, 50 jaar, is werkzaam als gezagvoerder bij Transavia Airlines. Daarnaast is hij, als militair adviseur, sinds november vorig jaar Reserve Officier Veiligheidsregio in Flevoland.

Gouke woont in Balk, samen met Esther en hun drie kinderen van 13, 17 en 19 jaar.

Studie bedrijfskunde

Hij behaalde zijn doctoraal in de bedrijfskunde aan de Rijksuniversiteit Groningen (RuG). Voor zijn masterthesis heeft hij onderzoek gedaan naar de relatie tussen de persoonlijkheidskenmerken van verkeersvliegers en hun veiligheidsattitude als onderdeel van de organisatiecultuur.

Adviseur

Hij adviseert bedrijven en instellingen over leiderschap, verandering en strategische vernieuwing. Ook geeft hij als Flight Safety Officer les in Crew Resource Management (CRM) en adviseert over ingewikkelde vraagstukken rond veiligheid. Hij is als reservist betrokken bij de terroristische gevolgenbestrijding als liaison-officier tussen de veiligheidsregio’s en defensie.

Een voorbeeld: u bent moe, wilt naar huis en in plaats van te stoppen op een parkeerplaats zet u de radio harder en doet het raam open. Herkenbaar?

In de luchtvaart zijn veiligheid en kwaliteit afhankelijk van een effectieve samenwerking tussen verschillende disciplines. Effectief teamwork is noodzakelijk en doorslaggevend. Daarbij kunnen menselijke, culturele en omgevingsfactoren belangrijke onbeschreven risico’s geven.

Onderzoek naar de veiligheidscultuur, in het bijzonder die binnen organisaties, is niet alleen het veld van de sociale en organisatorische psychologie, maar ook die van de sociologie, antropologie en politicologie. In de verschillende disciplines is geen duidelijke consensus over de definitie van cultuur. Tevens worden concepten als cultuur en klimaat in verschillende contexten gebruikt, vaak niet precies gedefinieerd en als containerbegrippen misbruikt. Dit leidt tot voortdurend debat binnen de wetenschappelijke literatuur over het ‘juiste’ gebruik van de termen cultuur en klimaat. Los daarvan staat de invloed van cultuur op menselijk gedrag niet ter discussie.

Als cultuur zo moeilijk te definiëren en te meten is, waarom benaderen we veiligheidscultuur dan niet vanuit de gedragingen van mensen, gekoppeld aan bepaalde persoonlijkheidskenmerken? Persoonlijkheid is tenslotte weinig meer dan gedragingen die over een lange tijd stabiel en consistent zijn.

Persoonlijkheid en houding zijn nauw verwante constructen. Ik heb geprobeerd in mijn onderzoek causale verbanden aan te tonen tussen persoonlijkheids-kenmerken van verkeersvliegers en hun veiligheidsattitude.

Ik neem u in het Filosofisch Café graag mee in de wereld van interessante mogelijke verbanden tussen persoonlijkheidskenmerken (zoals extravertie, altruïsme, neuroticisme) en attitude, in het bijzonder ten aanzien van veiligheid. We zullen op verschillende niveaus bekijken: op dat van het individu, op het sociaal-maatschappelijke vlak en op dat van de politiek c.q. de verhouding burger en overheid.

Wij zullen o.a. discussiëren over verschillende stellingen. Misschien wilt u alvast nadenken over de volgende vraag:

“Gaat persoonlijk of individueel gemak boven (collectieve) veiligheid?”