Meer nieuws over het Filosofisch Café

1

Verslag Filosofisch Café 3 juni 2018

Thema Aphroditisch hedonisme

Spreker: Ronald Hünneman, filosoof, docent, schrijver, theatermaker et cetera.

Inleiding

Ronald vertelt iets over zijn doelen als filosoof. Hij wil mensen bevragen, zo nodig irriteren en in elk geval uitdagen om grenzen te verleggen of de eigen standpunten te onderzoeken.

De tegenwoordig belangrijkste vertegenwoordiger van het hedonisme is de Fransman Michel Onfray. Hij schreef werken zoals: “Antihandboek voor filosofie”, “Het verlangen vulkaan te zijn”, en “Het lichaam, het leven en het lijden”. Michel kreeg al jong een zware hartaanval, ontsnapte aan de dood en werd op medicatie en een streng dieet gezet. Maar na een half jaar staakte hij zijn dieet, stopte zijn baan en ging in Caen gratis filosofie doceren. Hij leeft sindsdien van het schrijven van boeken over het hedonisme.

Kern van het hedonisme

De kern van het hedonisme omschrijft Ronald als volgt: het mensenleven ontleent zijn zin niet aan goddelijke verordening, hiernamaals of abstracte principes, maar aan de beleving van het leven zelf. Het gaat om beleven van genot (nemen én geven) in al zijn facetten of vormen.

Atheïsme is er onderdeel van. Ronald ziet dit als hervonden geestelijke gezondheid, waarin karma en zorgen om een goddelijke instantie die goed en kwaad in ons leven beoordeelt overboord kunnen. Evenals de notie, dat de geest of het rationele denken ‘hoger’ staat, wat impliceert dat het lichamelijke of emotionele genot van een andere categorie en lagere waarde zou zijn.

Oorsprong

Epicurus, Grieks filosoof (341-270 v.Chr.) geldt als eerste hedonistisch filosoof, maar volgens Ronald was hij eerder een atomist, de opvatting dat de wereld bestaat uit een soort atomen en dat is alles wat er is. Verder, ervoor of erna, is er niets: geen God en geen ziel. Met andere woorden: ons leven is alles wat we hebben en vanuit de oudheid en het vroege christendom is het gedachtegoed dat je er maximaal van moet genieten, inclusief de seksualiteit, echt wel overgeleverd. Voor de katholieke kerk en later de hervormers moest het leven juist in dienst staan van Gods plan, de goddelijke ziel en het hiernamaals, en daarom is vanaf de kerkvaders (zoals Augustinus) het hedonisme met zijn nadruk op lichamelijk genot sterk op de achtergrond geraakt.

Nog steeds, stelt de spreker, is het genot in ons leven verzwegen, er is afweer, seks is slecht bespreekbaar, terwijl het zo belangrijk is, zo direct verbonden met ons lichaam en zo fijn? De invloed van kerk en opvoeding blijft taai!

Aanscherping definitie hedonisme

Het leven gaat om het ervaren van eigen genot en het geven van genot aan de ander, zonder daarbij enigerlei schade aan een ander te berokkenen. In het beleven van genot is er geen onderscheid tussen ons ik en de(naaste) ander; we leven (en lijden zonodig) in verbinding daarmee. Dit laatste is een groot verschil met het grootste deel van de westerse filosofie die uitgaat van het geïsoleerde ik. Seks(= genot) is een taboe voor veel filosofen die zoeken naar maatschappelijke regels en normen, of op zoek zijn naar het ‘diepere ik”. Maar het genot in het woord hedonisme is een actieve handeling, een leefstijl, en iets waarin je kunt groeien.

Echt hedonisme maakt gehakt van de gekunstelde tegenstelling tussen hogere en lagere vormen van genot. Denken en lezen, mindfulness en yoga zijn niet intrinsiek beter dan lekker eten of seks als bronnen van genot. Op deze manier hoger-en lagerdenkers waren bijvoorbeeld Descartes en Kant, de rationalisten van de 17een 18eeuw of Bentham en Stuart Mill, de utilitaristen in de 19e.

Een hedonistische levensstijl2

Ronald geeft als voorbeeld dat hij zijn leven zo heeft ingedeeld dat hij maar drie uur per dag werkt in een baan. De rest van de beschikbare tijd moet plezier zijn. In onze tijd werken we veel te hard: iemand die achteraf stelt, dat hij ‘lekker 40 jaar hard gewerkt heeft’ lijdt volgens de spreker aan cognitieve dissonantie! Geluk volgt vanuit het plezier of genot dat het lichaam heeft, of uit de emotionele ervaring die je daarbij beleeft. En dat wordt versterkt door dit samen met een ander mens te doen.  De wederzijdse verbinding, en dus afhankelijkheid versterkt ons gevoel van genot of geluk.

Geluk = genot, geen verlichting

Veel mensen denken dat geluk ontstaat door verlichting van onze geest en het rationeel nastreven van morele goedheid. Maar het werkelijke geluk volgt na lichamelijk genot via de zintuigen. Wie kan gelukkig worden van een stilte retraite voor veel geld die weken duurt en waarbij je moet afzien van eten, van leuke dingen, van babbelen, van je mobiel…Het nagestreefde geluk volgt, volgens de spreker, eerder als je zin hebt in de smaak van een hamburger en daaraan toegeeft.

Genot kan ook ontstaan als je kunst bewondert en nog meer als je dat doet met een vriend(in).

Hetzelfde geldt voor muziek, voor ballet, natuur … etc. Genot gaat samen met een zekere luiheid, iets wat op je af kan komen, in zich. Het genot is voor iedereen anders en heeft dus geen algemene vorm of definitie.

Een bekende uitspraak is: ‘Liever een genotvol zwijn dan een verlicht boeddhist’. Omdat deze verlichting ontstaat door opgelegde beperkingen, door regels en door het jezelf iets onthouden of ontzeggen. Het hedonisme doet niet aan prediking en legt niemand zijn wil op: ieder beslist zijn eigen weg. Geef toe aan guilty pleasures, want ze zijn niet guilty!

Eenvoudige leefregel

Alles mag wat lekker is, mits je wel blijft nadenken. Het nadenken dat nodig is om te zorgen dat er een evenwicht ontstaat in je totaliteit van je leven, waarbij de verbinding met en afhankelijkheid van de ander heel belangrijk is. Het enige nadeel daarbij: hoe sterker de verbinding, hoe meer pijn er ontstaan als die ander wegvalt.

En hoe zit het dan met duurzaamheid en andere maatschappelijke problemen?

Volgens Ronald wordt er veel te moralistisch over gedaan en lossen deze problemen zichzelf op, mits we de vooropgezette huiver rondom kernenergie opzij zetten en twee nieuwe kerncentrales in het land zouden bouwen. Rondom duurzaamheid worden mensen veel knollen voor citroenen verkocht, en bovendien, de rekening komt het meest terecht bij de minst draagkrachtige Nederlanders. Als hedonist is hij verder voorstander van het basisinkomen en een verdeling van de lasten naar draagkracht. Daardoor heeft iedereen een minimum, geen acute armoede en dan wordt meer genot bereikbaar voor meer mensen. Verder heeft het hedonisme geen maatschappelijke agenda.

Genot is belangrijker dan geluk en ook dan autonomie. Wij dienen te beseffen dat we steeds en intens verbonden zijn met en dus ook afhankelijk van met onze naasten / kinderen / ouders / geliefden. Hun ongeluk is ook meteen ons ongeluk. Als je geliefde partner sterft of je verlaat, dan betekent dat pijn. Een hedonist loopt daar niet voor weg.

Depressie, opvoedingen hedonisme

In Nederland gebruiken ca. 2 miljoen mensen medicatie tegen depressie. Waarom in een land waarin veel mensen zeggen erg gelukkig te zijn? Spreker wijst erop, dat een opvoeding vanuit vroeger strenge geloofsregels, en tegenwoordig gericht op (mentale) prestaties een belangrijke factor kan zijn. Als er al over emoties wordt gepraat, dan vooral over geluk, en zelden over genot. Deze verwarring verdwijnt later niet vanzelf. In zijn gesprekken met jonge studenten blijkt dat ouders niet praten over het genieten met je zintuigen, iets lekkers te eten maken, niet over het genot van liefde en seks.Ronald gelooft meer in een open opvoeding waar zulke fundamentele levensdoelen tijdig worden benoemd. Dat er ruimte mag en moet zijn voor goede seks en voor een zekere mate van luiheid.

Als je nooit tijd neemt voor dromerige fasen, dan neemt de stressfactor in je leven slechts toe. De lat erg hoog leggen, zoals we nu zelfs bij de jongste kinderen al doen, verhoogt de stress.Stelling: een 9 voor een tentamen is volledig overbodig, met een 6,5 of 7 kun je prima leven en het geeft ruimte voor plezier. Jonge mensen moeten kunnen genieten van deze levensfase. Samen gezellig tafelen of samen een wijntje drinken draagt meer bij aan ontspannen studieresultaten dan het eindeloos stressvol studeren.

Hedonisme en gezondheid

In deze tijd maken we van onze gezondheid een strak gepland doel op zich, compleet met biocrackers en biobeleg en bio-verantwoordelijkheid. Dat leidt slechts tot depressie. En dat ten koste van die heerlijke McDonald-snack met extra mayo! Voor een hedonist is gezondheid geen doel op zich, maar een middel om te komen tot ontspanning, lijfelijk genot en daardoor ook een ontspannen geest. Het is maar de vraag wat gezonder is: gewoon lekker eten of dwangmatig op zoek te gaan naar elke gram verborgen of fout zout of vet vanwege cholesterolgehalte en bloeddruk. Gezond en ontspannen met je eigen lichaam omgaan, levert plezier en genot (=geluk) op. En omdat ieder zijn eigen smaak en genotsgevoel heeft, moet je dat zelf ontdekken. Volg je smaak. Dat zou in de opvoeding van kinderen meer aan bod moeten komen.

Hedonisme en externe motivatie

Hedonisme gaat ervan uit, dat interne motivatie niet bestaat. Mensen zijn van de externe beloning afhankelijk voor motivatie. Daarom werken plichten niet en is autonomie een overschatte waarde: als mens ben je afhankelijk van de betekenisvolle ander. Daarom is een gebrek aan ouderlijke opvoeding over het belang van het lichaam en genot zo ernstig en essentieel.Onze kinderen missen een opvoeding tot liefdevol gedrag, ook naar zichzelf.

Handvatten

Het Aphroditische hedonisme dat Ronald aanhangt, wil het grootst mogelijke genot voor de grootst mogelijke groep mensen realiseren.

Enkele handvatten:

 Hedonisme vereist ook het nadenken over je leven en het gebruik van gezond verstand. Maar het ‘reine Vernunft’ van Kant kan maar beter worden vergeten.

 Voelen van je lijf is veel belangrijker dan cognitie en mindfulness is een lapmiddel.

 Leer kinderen in de opvoeding eerst hun lichaam, zichzelf als geheel te voelen, voordat ze met hun hoofd gaan leren. Leer ze te luisteren naar hun lichaam en de reacties daarvan op hun emoties en ook omgeving.

 Leer kinderen dat genot vooral ontstaat vanuit het bewustzijn dat je permanent in verbinding bent met de anderen in je leven, en dat je daarvan afhankelijk bent. Leer ze hoe om te gaan met jaloezie en tegenslag. Leer kinderen tijdig over gezonde, respectvolle seks, waarbij niemand mag worden beschadigd! En leer ze ook de waarde van een zekere luiheid.

 Leer ze dat de veelbekeken Disney-films een incompleet beeld geven van relaties. Die gebruiken ze als referentie. Als relaties zich niet ontwikkelen volgens deze voorbeelden, dan geeft dat veel stress.

 Stimuleer een zo groot mogelijk bereik van de goede voorbeelden voor onze kinderen: de betere tv-series kunnen ze daarover veel leren.

Verslag: Maarten Börkert 4 juni 2018 (deelnemer Filosofisch Café)

Geredigeerd voor de website: Gerdie Kienhorst, werkgroep Filosofisch Café